ΜΕΣΗΜΒΡΙΑ – ΖΩΝΗ

Στην παραλία της Μεσημβρίας, 22 χλμ δυτικά από την Αλεξανδρούπολη, βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος Μεσημβρίας – Ζώνης.

Η Μεσημβρία – Ζώνη είναι μία από τις αποικίες της Σαμοθράκης που ιδρύθηκαν στα Ν.Α. παράλια της Θράκης, ανάμεσα στη Μαρώνεια και την Αλεξανδρούπολη, στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ. Η διπλή ονομασία οφείλεται στο ότι όταν ξεκίνησαν οι ανασκαφές, η θέση ήταν ευρύτερα γνωστή ως Μεσημβρία, τα τελευταία ανασκαφικά δεδομένα όμως οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται μάλλον για τη Ζώνη. Η Ζώνη αναφέρεται επίσης ως αποικία της Σαμοθράκης.

Η πόλη έφτασε σε μεγάλη ακμή τον 5ο και 4ο π.Χ. αιώνα. Κατά την Μακεδονική και αργότερα Ρωμαϊκή κυριαρχία, με τη δημιουργία χερσαίων δρόμων, η πόλη αρχίζει να παρακμάζει. Υπάρχουν ωστόσο λίγα δείγματα περιστασιακής κατοίκησης μέχρι και τον 6ο μ.Χ. αιώνα. 

Η ανασκαφή άρχισε το 1966 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Έχει αποκαλυφθεί το τείχος, ενισχυμένο με πύργους κατά διαστήματα. Μέσα στα όρια του τείχους υπάρχουν σύνολα κατοικιών. Δείγματα για τον πολεοδομικό ιστό, δύο δημόσια κτίρια, το ιερό της Δήμητρας και ο ναός του Απόλλωνος.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα μικρό τμήμα της πόλης στα Ν.Δ. που στα ελληνιστικά χρόνια απομονώθηκε, περιτειχισμένο με δικό του τείχος και αυτόνομη εσωτερική οργάνωση. Στα δυτικά της πόλης και έξω από το τείχος βρίσκεται το νεκροταφείο.

Στον αρχαιολογικό χώρο Μεσημβρίας – Ζώνης γίνονται περιορισμένες αναστηλωτικές εργασίες που αφορούν στη συντήρηση και κατά τόπους αποκατάσταση των αρχαιολογικών λειψάνων που αποκαλύπτονται.

Τα σημαντικότερα μνημεία και αρχιτεκτονικά σύνολα του αρχαιολογικού χώρου είναι:
 

· Το Ιερό Δήμητρας. Μικρή κατασκευή από λευκό καλά επεξεργασμένο μάρμαρο και διαστάσεις 1.50 Χ 7.50μ. Στο εσωτερικό της βρέθηκαν αργυρά, χρυσά, επάργυρα και επίχρυσα πλακίδια με ανάγλυφες παραστάσεις σχετικές με τη λατρεία της Δήμητρας, 4ος αιώνα π.Χ.

· Το Ιερό Απόλλωνος. Ορθογώνιο κτίσμα με διαστάσεις 9 x 15μ. Έχει πρόναο, σηκό και σώθηκε τριβαθμιδωτή κρηπίδα. Ανήκει σε οικοδομικό συγκρότημα διαστάσεων 35 Χ 45μ. με κεντρική πλακοστρωμένη αυλή που περικλείεται από στοά. Στο εσωτερικό βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, πολλά θραύσματα κεραμικής 6ου και 5ου αιώνα π.Χ. και εγχάρακτες επιγραφές.

· Κτιριακό συγκρότημα, όπου μέσα στους τρεις χώρους του βρέθηκε μεγάλος αριθμός αμφορέων. Στο μεσαίο, οι αμφορείς με το στόμιο στο έδαφος θεωρήθηκε ότι εξυπηρετούσαν την αποστράγγιση του εδάφους, 6ος – 5ος αιώνας π.Χ.

· Η μοναδική πύλη στα δυτικά του τείχους της πόλης.

· Διβαθμιδωτή κρηπίδα.

· Τμήμα του δυτικού τείχους με λέσβια τοιχοδομία.

· Τμήμα του δυτικού τείχους και υπολείμματα δύο πύργων.

Αρχαιολογικός Χώρος Μεσημβρίας - Ζώνης
68100, Δίκελλα, Αλεξ/πολης
τηλέφωνο: 25510 96214

ΜΑΚΡΗ

Δώδεκα χιλιόμετρα δυτικά από την Αλεξανδρούπολη βρίσκεται το χωριό Μάκρη με το γραφικό λιμανάκι του Πλάτανου. Πάνω από την παραλία ένας φυσικός όγκος με μία τούμπα (γήλοφο) στην κορυφή του. Μέσα στο βράχο ανοίγεται μία σπηλιά, γνωστή στους ντόπιους ως Σπηλιά του Κύκλωπα, η οποία παρουσιάζει ίχνη χρήσης από τα προϊστορικά χρόνια έως τα βυζαντινά χρόνια, ενώ περιφερειακά της έχουν λαξευτεί διάφορες κατασκευές, όπως κόγχες και σκαλοπάτια.

Ο χώρος κατοικήθηκε κατά την Νεολιθική περίοδο (5000 π.Χ.) στην περιοχή της Σπηλιάς. Τα επάλληλα κτίσματα που ήταν κατασκευασμένα από πηλό δημιούργησαν μικρό ύψωμα (Τούμπα). Γύρω στο 1000 π.Χ. οι Θράκες είχαν ιδρύσει εδώ μικρό οικισμό. Οι Έλληνες άποικοι τον 7ο αιώνα π.Χ. δημιούργησαν μικρό εμπορικό σταθμό και κατασκευάστηκε ισχυρό αναλημματικό τείχος. Στη βυζαντινή εποχή ο χώρος χρησιμοποιήθηκε ως νεκροταφείο.

Ο χώρος αποκαλύφθηκε κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο πρώτος αρχαιολόγος που τον επισκέφθηκε ήταν ο Γ. Μπαλακάκης που τον ταύτισε με την αρχαία Ζώνη και το ακρωτήριο Σέρρειο. Η ΙΘ’ ΕΠΚΑ άρχισε ανασκαφές το 1988 που συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Αποκαλύφθηκε ο νεολιθικός οικισμός που είναι από τους σημαντικότερους της Βαλκανικής και έγινε φανερό ότι ο αρχαίος οικισμός δεν είναι η πόλη Ζώνη αλλά εμπορικός σταθμός. Το ακρωτήριο Σέρρειο ταυτίζεται πλέον με την απόληξη του Ισμάρου.

Σημαντικότερα μνημεία και αρχιτεκτονικά σύνολα της περιοχής θεωρούνται:
 

· Νεολιθικός οικισμός

· Κατοικίες με δάπεδα, τοίχους πασσαλόπηκτους, φούρνους, εστίες κλπ.

· Εμπορικός σταθμός κλασικών ρωμαϊκών χρόνων.

· Διακρίνονται δύο αποθέτες, τείχος και κατοικίες.

· Σπηλιά «του Κύκλωπα». Μικρό σπήλαιο με δύο χώρους.

· Λαξευτές κατασκευές.

· Διακρίνονται σκαλοπάτια, κόγχες, δεξαμενές, παρατηρητήριο.

Αρχαιολογικός χώρος Μάκρης
68100, Μάκρη Αλεξ/πολης
τηλέφωνο: 25510 71219

ΤΡΑΪΑΝΟΥΠΟΛΗ

Τα ερείπια μιας σημαντικής ρωμαϊκής πόλης, της Τραϊανούπολης, βρίσκονται 14 χλμ. ανατολικά της Αλεξανδρούπολης και νότια του χωριού Λουτρός.

Ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Μάρκο Ούλπιο Τραϊανό (98-117 μ.Χ.) πάνω στον άξονα της περίφημης Εγνατίας Οδού, υπολείμματα της οποίας μπορεί ο επισκέπτης να δει δεξιά του δρόμου Λουτρού - Μοναστηρακίου, και αποτέλεσε το νέο αστικό κέντρο της παρηκμασμένης Σαμοθρακικής Περαίας. Πιθανώς η θέση επιλέχθηκε λόγω τον ιαματικών πηγών της, που λειτουργούν μέχρι σήμερα.

Η Τραϊανούπολη, η νοτιότερη της σειράς των ρωμαϊκών πόλεων επί του ποταμού Έβρου, αποτέλεσε το σημαντικότερο διοικητικό και εκκλησιαστικό κέντρο της περιοχής.

Ο χώρος σημαδεύεται ως ιερός για το χριστιανισμό με το μαρτύριο της Αγίας Γλυκερίας στα 161 μ.Χ.

Η πόλη γνώρισε εκτεταμένη επισκευή των τειχών της από τον Ιουστινιανό και συνέχισε να ακμάζει κατά τους κυρίως βυζαντινούς χρόνους. Εδώ στα 1076 αγορεύθηκε με τέχνασμα αυτοκράτορας ο Νικηφόρος Βρυέννιος.

Μετά την καταστροφή της από τον Ιωαννίτζη στα 1206 η Τραϊνούπολη συνεχίζει να ζει ως μικρό πόλισμα το οποίο σποραδικά αναφέρεται στις πηγές μέχρι τα μέσα του 14ου αιώνα. Σήμερα σώζονται εκτεταμένες ταφές, ίχνη του οχυρωματικού περιβόλου, όπως και ναΐδριο των μεσοβυζαντινών χρόνων που ανασκάφηκε πρόσφατα με αξιόλογα αποτελέσματα.

Εντός του αρχαιολογικού χώρου, βρίσκεται ένα μεταγενέστερο ιδιότυπο κτίσμα, η "Χάνα". Πρόκειται για ένα επίμηκες καμαροσκέπαστο κτίριο απαρτιζόμενο από δύο χώρους, από τους οποίους ο μικρότερος στο μπροστά τμήμα της κατασκευής, σώζει εστίες που υποδηλώνουν τη χρήση του, ενώ το πίσω μεγάλο δωμάτιο διατηρεί ακόμη ακέραιο τον καμαρωτό του πλινθόκτιστο θόλο, που υποστηρίζεται από λιθόκτιστα διαφραγματικά τόξα.

Το κτίριο σύμφωνα με τους Οθωμανούς συγγραφείς, κτίστηκε από τον εξωμότη στρατηγό του Μουράτ Α' Γαζή Εβρενός, στο τελευταίο τέταρτο του 14ου αιώνα και κατά πάσα πιθανότητα χρησίμευε ως σταθμός των κρατικών υπαλλήλων και στρατιωτών της αυτοκρατορίας.

Σε απόσταση λίγων μέτρων από τη Χάνα, σώζεται ένα συγκρότημα από τέσσερις χώρους λουτρώνων. Οι θολωτές αυτές κατασκευές με τα μικρά παράθυρα, τις γωνιακές κόγχες και τις οξείες φόρμες, θα μπορούσαν να χρονολογηθούν σε μία ευρεία περίοδο, από τα τέλη του 15ου έως τις αρχές του 17ου αιώνα. Είναι οι ίδιοι λουτρώνες των οποίων θεραπευτικές ιδιότητες του νερού εξυμνούνται από τον Εβλιγιά Τσελεμπή λίγο μετά τα μέσα του 17ου αιώνα.

Στην κορυφή του λόφου που υψώνεται στα ανατολικά του αρχαιολογικού χώρου, πιθανή ακρόπολη του ρωμαϊκού οικισμού, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται το ναΐδριο του Αγίου Γεωργίου, κάποια χαμηλά ερείπια διακρίνονται από τον περίφημο τεκέ Ισικλάρ, περίφημο κάποτε κέντρο του μπεκτασισμού.

Πρόσφατα ανασκάφτηκε ταφικός τύμβος του 1ου μ.Χ. αι. στην περιφέρεια της Τραϊανούπολης με πλούσια κτερίσματα, τα οποία εκτίθονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κομοτηνής.

Ο χώρος της Τραϊανούπολης με τις ομώνυμες ιαματικές θερμοπηγές, φιλοξενεί αρκετούς επισκέπτες, οι οποίοι μπορούν να απολαύσουν την ομορφιά της περιοχής, να επισκεφθούν τις ιαματικές πηγές, τον πλατανότοπο, το Δέλτα του Έβρου και τους κοντινούς λόφους για παρατηρήσεις πουλιών και περιηγήσεις στο δάσος.

ΠΑΛΑΙΑΠΟΛΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ

Στην περιοχή Παλαιάπολη, στη βόρεια παραλία της Σαμοθράκης, βρίσκεται ο Αρχαιολογικός Χώρος Παλαιάπολης. Τα λατρευτικά και δημόσια κτίρια είναι αυτά που κατά κύριο λόγο, διασώζονται μέχρι σήμερα, όπως το Ιερό των Μεγάλων Θεών. Η πρωιμότερη θρησκευτική δραστηριότητα τοποθετείται στον 7ο αιώνα π.Χ. ενώ οι μόνιμες κατασκευές χρονολογούνται από το πρώτο μισό του 4ου αιώνα π.Χ. και κυρίως στον 3ο αιώνα π.Χ. μέχρι την πρώιμη αυτοκρατορική περίοδο.

Το Ιερό των Μεγάλων Θεών ήταν αφιερωμένο στην λατρεία και την τέλεση των Μυστηρίων των Μεγάλων Θεών που ακτινοβόλησαν στη διάρκεια της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας. Η ταυτότητα και η φύση των θεών της Σαμοθράκης που αναφέρονται με το όνομα Κάβειροι παραμένει αινιγματική. Η πρώτη έρευνα έγινε από τον Γάλλο Πρόξενο Μ. Champoiseau το 1863 στο κοίλο του Θεάτρου. Οι πρώτες συστηματικές ανασκαφές έγιναν το 1873 και 1875 από τον αυστριακό Α. Conze. Από το 1938 στο Ιερό κάνει ανασκαφές το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης με την διεύθυνση του Κ. Lehmann και στη συνέχεια (μετά το θάνατό του, το 1960) του J. R. McCredie.

Το 1956 αναστηλώθηκαν πέντε κίονες και τα κεντρικά επιστύλια της πρόσοψης του Ιερού με την οικονομική υποστήριξη του Ιδρύματος Bollingen.

Τα σημαντικότερα μνημεία και αρχιτεκτονικά σύνολα του αρχαιολογικού χώρου είναι:

· Το «Τέμενος». Αποτελούσε το πρωιμότερο και μεγαλύτερο μαρμάρινο κτήριο στο ιερό, στο οποίο δέσποζε, κατέχοντας κεντρική θέση στη λατρεία των Μεγάλων Θεών. Το κτίριο περιέτρεχε ζωφόρος με χορεύτριες. Γύρω στα 340 π.Χ.

· Το Ιερό είναι το σημαντικότερο κτίριο μετά το «Τέμενος». Εδώ γινόταν η η μύηση στο δεύτερο βαθμό των Μυστηρίων, την Εποπτεία. Ανάμεσα στο 325 – 150 π.Χ.

· Η Θόλος της Αρσινόης. Αφιέρωμα της βασίλισσας Αρσινόης, συζύγου του Λυσιμάχου, στους Μεγάλους Θεούς. Αποτελεί το μεγαλύτερο γνωστό κλειστό κυκλικό οικοδόμημα στην αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική (288 – 281 π.Χ.).

· Το Πρόπυλο του Πτολεμαίου Β’.

· Αφιέρωμα του Πτολεμαίου Β’ Φιλάδελφου στους Μεγάλους Θεούς, Ανάμεσα στο 285 – 281 π.Χ.

· Η Στοά. Οικοδομήθηκε επάνω στον δυτικό λόφο για να στεγάσει τους επισκέπτες του Ιερού. Πρώτο μισό του 3ου αιώνα π.Χ.

· Το Ανάκτορο. Είναι το κτίριο του πρώτου βαθμού της μύησης στα Μυστήρια της Μύησης. Πρώιμη αυτοκρατορική περίοδος (γύρω στον 1ο αιώνα π.Χ.).

· Ο Ιερός Κύκλος. Είναι ένας κυκλικός χώρος με πέντε κυκλικές βαθμίδες για όρθιους θεατές που παρατηρούσαν ή μετείχαν στο δρώμενα. Τέλος του 5ου – αρχές του 4ου αιώνα π.Χ.

· Το Μνημείο της Νίκης. Είναι μία ορθογώνια κατασκευή ανοικτή στο βορρά, όπου βρισκόταν τοποθετημένο το άγαλμα της Νίκης της Σαμοθράκης πάνω σε πλώρη πλοίου (σήμερα στο Μουσείο του Λούβρου). Πρώιμος 2ος αιώνας π.Χ.

Δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο βρίσκεται το Αρχαιολογικό Μουσείο. Το μουσείο στεγάζει σήμερα όσα τοπικά ευρήματα έχουν απομείνει. Τα πιο πολλά ήρθαν στο φώς μετά τις ανασκαφές των Αμερικάνων, υπάρχουν μερικά που βρήκαν οι κάτοικοι καθώς και όσα είχε συλλέξει ο πνευματικός άνθρωπος της Σαμοθράκης Νικόλαος Φαρδύς. Ο χώρος του μουσείου περιλαμβάνει ευρήματα κυρίως από την ανασκαφή στο Ιερό των Μεγάλων Θεών.

Αρχαιολογικός χώρος Παλαιάπολης
68002, Παλαιάπολη Σαμοθράκης
τηλέφωνο: 25510 41474